Tomek i polska sprawa narodowa.
Dwie następne ksiażki opowiadajace o przygodach Tomka przenosza nas do Azji. Tajemniczy telegram od Smudy sprowadza Wilmowskich do Indii. Tam poznaja maharadżę Alwaru i wyruszaja w dalsza drogę sladami Smudy, do Tybetu. 'Tajemnicza wyprawa Tomka' to najbardziej znana powiesć Szklarskiego – ze względu na odwołujaca się do trudnego rozdziału w historii Polski, jest czytana przez dzieci jako lektura dla uczniów szkół podstawowych. Na daleka Syberię Tomek dociera wraz z ojcem i przyjaciółmi w poszukiwaniu swojego kuzyna – Zbyszka Karskiego, który został skazany na zesłanie za udział w spisku przeciwko carskiej Rosji. W akcji ratunkowej zorganizowanej pod przykrywka wyprawy łowieckiej towarzyszy im rosyjski szpicel, dlatego Polacy udaja się na nia pod zmienionymi, zagranicznymi nazwiskami. Agent Pawłow wykrywa jednak ich zamiary, co znacznie komplikuje sytuację. Po serii burzliwych wydarzeń, z pomoca Rosjanki Nataszy udaje się uwolnić Zbyszka, jednak Pawłow cały czas depcze Polakom po piętach. W przydrożnym zajezdzie, dokad trafiaja ojciec Tomka i Natasza, napotykaja na niego po raz kolejny. Celujac do Wilmowskiego z broni Pawłow zdradza im, że to własnie on jest odpowiedzialny za to, że ojciec Tomka musiał udać się na emigrację. Ostatecznie rosyjski agent ginie z rak Nataszy.